Deepfakes en oplichting
Met AI kunnen oplichters een stem of een gezicht nadoen. Een deepfake is moeilijk van echt te onderscheiden. Net een perfect masker op een verkleedfeest. Je bestudeert dus niet het masker. Je checkt wie erachter zit. Je leert de signalen, en wat je doet.
Eerst even gokken
Je krijgt een spraakbericht van je neef. Het is echt zijn stem. Hij vraagt om geld, snel. Is hij het? Gok maar.
Wat zijn deepfakes en AI-oplichting?
Eerst het hele verhaal. Een deepfake doet met AI iemands stem of gezicht na. Hij is moeilijk van echt te onderscheiden. Oplichters maken er oude trucs mee overtuigender.
Denk aan een verkleedfeest met perfecte maskers. Je kunt de hele avond naar een masker staren. Toch weet je dan nog niet wie erachter zit. Dus vraag je iets wat alleen de echte persoon weet.
- Een nagedane stem. Bij hulpvraagfraude vraagt een "zoon" of "dochter" via de app om geld. Met AI kunnen oplichters hun stem nadoen.
- Een nepvideo. Nepadvertenties gebruiken bekende Nederlanders, soms in deepfakevideo's, om beleggingen te verkopen.
- Een nepfoto. AI maakt in een paar tellen echt lijkende plaatjes. Niet op elk plaatje staat een label.
De trucs zijn oud: haast, geld en geheimhouding. AI maakt alleen het masker beter.
Wat doet de voorspeller?
Een stemmodel voorspelt klanken, een beeldmodel voorspelt pixels. Dat is de regel.
Geef hem genoeg voorbeelden van een stem, en hij voorspelt hoe die stem klinkt. Ook bij woorden die de persoon nooit zei. Het blijft een voorspelling, maar wel een hele goede.
Daarom is naar foutjes zoeken niet genoeg. De Fraudehelpdesk schrijft dat een deepfake moeilijk van echt te onderscheiden is.
Er zijn regels. In de EU moeten deepfakes een label krijgen. En sommige makers zetten er een onzichtbaar watermerk in. Google doet dat bij alle plaatjes die zijn tool maakt. Maar oplichters houden zich niet aan de regels.
Bestudeer niet het masker, check de persoon. Stop, en neem contact op zoals je dat al kende.
Probeer het zelf
Vier berichten. Echt of nep? En wat doe je?
Alles draait in je browser. Wat je intypt, gaat nergens heen.
Hoe bescherm je jezelf?
Vier stappen. De eerste is de belangrijkste.
Merk de druk op
Haast, geld, en "bel me niet". Dat zijn de signalen van de Fraudehelpdesk. Een hoog beloofd rendement is er ook een.
Stop voordat je betaalt of klikt
Maak nooit geld over na alleen een bericht. Klik niet op de link in een advertentie. Een echt iemand kan vijf minuten wachten.
Check via een weg die je kent
Bel de persoon op het nummer in je eigen contacten. Niet op het nieuwe nummer uit het bericht. Vraag of hij het echt stuurde.
Spreek een codewoord af
Spreek met je familie een codewoord of een speciale vraag af. Gebruik het als iemand om geld vraagt.
Uit de praktijk
Drie mensen komen een masker tegen.
Casus 1Het spraakbericht
Trudy (74) krijgt een spraakbericht van een nieuw nummer. Het klinkt als haar kleinzoon. Hij is zijn telefoon kwijt en heeft vandaag geld nodig.
De stem herkennen, en betalen.
Met AI kunnen oplichters een stem nadoen. Een bekende stem bewijst niks.
Haar kleinzoon bellen op het nummer dat ze al had. Vragen naar het codewoord dat ze afspraken.
Ze checkt de persoon, niet het masker.
Casus 2De bekende belegger
Bas (38) ziet een video van een bekende presentatrice. Ze raadt een belegging aan met een hoog rendement.
Klikken, omdat ze haar gezicht kennen en vertrouwen.
Nepadvertenties gebruiken bekende mensen, soms als deepfake. Een hoog rendement is een waarschuwing.
Niet klikken. Zoeken naar de eigen website van de presentatrice, of nieuws over de advertentie.
Zijn spaargeld blijft waar het is.
Casus 3De video in de klassenapp
Lotte (13) ziet een video van een klasgenoot die gemene dingen zegt. Iedereen deelt hem.
Hem ook delen.
Het kan een deepfake zijn. Delen doet de klasgenoot pijn, echt of niet.
Hem niet delen. Het vertellen aan een leraar of een ouder.
Ze helpt niet mee iets te verspreiden wat misschien nep is.
Wanneer juist niet
- Niet vertrouwen op foutjes zoekenNep is moeilijk van echt te onderscheiden.Check via een weg die je kent.
- Niet terugbellen naar het nummer uit het berichtDat is de oplichter.Gebruik het nummer in je eigen contacten.
- Een schokkende video niet meteen delenHij kan nep zijn.Check eerst, of deel hem niet.
Per situatie
Een vreemde video of foto van iemand die je kent? Deel hem niet. Vertel het aan een volwassene die je vertrouwt.
Vraagt een "leidinggevende" via een bericht of telefoontje om een spoedbetaling? Check via een weg die je kent, zoals het officiële nummer.
Spreek een codewoord af met je familie. Maak nooit geld over na alleen een bericht. Bel terug op het nummer dat je kent.
Mythes en valkuilen
| Bewering | Klopt het? | Waarom |
|---|---|---|
| Een deepfake herken je altijd | Nee | Hij is moeilijk van echt te onderscheiden. |
| Een bekende stem is bewijs | Nee | Met AI kunnen oplichters een stem nadoen. |
| Een bekend gezicht in een advertentie is echt | Nee | Nepadvertenties gebruiken bekende mensen. |
| Nep heeft altijd een label | Nee | De regels zeggen het, maar oplichters houden zich er niet aan. |
Samenhang
Lees eerst
- Privacy en je gegevensminder online betekent minder om na te doen.
Hierna
- AI op school en op je werkde regels waar je leert en werkt.
Verwant
- Geluid en videohoe AI stemmen en video's maakt.
Bronnen
- organisatieFraudehelpdesk. Fraudevormen en -termen.Een deepfake bootst met AI iemands stem of gezicht na en is nauwelijks van echt te onderscheiden. Bij hulpvraagfraude vraagt een 'zoon' of 'dochter' via een app om geld, soms met een nagemaakte stem.
- organisatieFraudehelpdesk. Hulpvraagfraude.Oplichters doen zich via WhatsApp voor als familie, vanaf een 'nieuw nummer', en vragen geld voor een dringend probleem. Signalen: haast, een belofte om snel terug te betalen, en bellen of langskomen mag niet. Met AI kunnen oplichters een stem nadoen. Tips: maak nooit geld over na een appje; bel de persoon op het nummer in je eigen contacten; spreek een codewoord af met familie.
- organisatieFraudehelpdesk. Ik heb geklikt op een nepadvertentie met een bekende Nederlander.Nepadvertenties gebruiken bekende Nederlanders, soms in deepfakevideo's, om beleggingen te verkopen. Een hoog beloofd rendement is een teken dat het niet klopt. (Nagekeken via een zoekmachine.)
- overheidEuropean Commission. AI Act.De Europese AI-verordening deelt AI in vier risiconiveaus in. Sommige toepassingen zijn verboden, zoals mensen een sociale score geven. Je moet weten dat je met een chatbot praat, en deepfakes moeten een label krijgen. Regels over AI-geletterdheid gelden sinds 2 februari 2025.
- documentatieGoogle AI for Developers. Image generation with Gemini.Beschrijf een scène met veel details: hoe preciezer, hoe meer grip. Wees precies over de stijl. Verbeter een plaatje in een gesprek. Je kunt dingen toevoegen, weghalen of veranderen, of de stijl aanpassen. Alle plaatjes die het maakt, krijgen een SynthID-watermerk.
Toets
Je krijgt 7 vragen over de hele pagina. Heb je er 5 goed, dan beheers je het onderwerp.
Over de tools in deze cursus. Elke tool staat er op dezelfde manier in, op alfabet, zonder aanrader. Namen, prijzen en functies veranderen vaak: de site van de maker heeft altijd gelijk. Deze site is gemaakt met hulp van Claude, een van de tools die hier staan.