AI om je heen
Vanaf het moment dat je je telefoon pakt, zijn voorspellers aan het werk. In zoekmachines, webwinkels, vertaalapps, je auto en je thermostaat. Zie je ze één keer, dan zie je ze overal.
Eerst even gokken
Hoe vaak gebruikte je vandaag AI? Gok voordat je verder leest.
Waar kom je AI tegen?
Eerst het hele verhaal. AI zit in veel gewone apps, meestal uit het zicht. Steeds raadt een voorspeller wat je wilt of wat iets is. Je hoeft het geen AI te noemen om het AI te laten zijn.
Loop een gewone dag door.
- 's Ochtends. Je telefoon gaat open met je gezicht. Je typt een appje en je telefoon stelt woorden voor.
- Onderweg. Een navigatie-app voorspelt hoe lang de rit duurt. Nieuwere auto's hebben veiligheidssystemen met AI.
- Op school of je werk. Je zoekt iets op internet. De zoekmachine leerde welke resultaten mensen nuttig vinden. Je vertaalt een zin, of zet automatische ondertitels aan.
- Boodschappen. Een webwinkel laat zien: "misschien vind je dit ook leuk". Die voorstellen komen uit wat jij en anderen bekeken en kochten.
- Thuis. Een slimme thermostaat leert wanneer je thuis bent, om energie te sparen. Een digitale assistent beantwoordt een vraag. Een streamingdienst kiest je volgende film.
- Achter de schermen. Je mail vangt spam. Beveiligingssystemen zien aanvallen aankomen doordat ze patronen herkennen.
Het Europees Parlement noemt precies deze voorbeelden. Geen van allen is een chatbot. Chatbots zijn de nieuwste soort, niet de eerste.
Een eerste kleine stap: tel morgen de voorspellers die je tegenkomt voor de lunch.
Wat doet de voorspeller?
Achter elk van deze zit dezelfde regel. Een voorspeller leerde van het gedrag van heel veel mensen.
Een voorbeeld. Een webwinkel kent jou niet. Hij weet wel dat mensen die wandelschoenen kochten, daarna vaak dikke sokken kochten. Jij kocht wandelschoenen. Dus voorspelt hij dat je sokken wilt.
Dat heeft een fijne kant en een minder fijne kant.
- Fijn
- de voorstellen passen vaak. Je vindt dingen sneller.
- Minder fijn
- je ziet vooral meer van hetzelfde. En de app leert van wat jij doet, dus jouw klikken worden zijn voorbeelden.
Overal waar een app raadt wat je wilt, is een voorspeller aan het werk.
Probeer het zelf
Een dag uit het leven van Noor. Waar is een voorspeller aan het werk, en wat voorspelt hij?
Alles draait in je browser. Wat je intypt, gaat nergens heen.
Uit de praktijk
Drie mensen komen in het dagelijks leven een voorspeller tegen. Eerst zonder het te merken.
Casus 1Het vertaalde huiswerk
Mila (13) vertaalt voor haar huiswerk een Duitse zin met een vertaalapp.
De vertaling overnemen.
De app voorspelt de meest waarschijnlijke vertaling. Bij een gewone zin klopt dat vaak. Bij een grap, een naam of een woord met twee betekenissen kan hij missen.
De vertaling lezen, en woorden die je niet vertrouwt opzoeken in een woordenboek. Lever werk in dat je zelf snapt.
De voorspeller geeft een goede eerste gok. Jij zorgt dat hij past.
Casus 2De ondertitels in het overleg
Tom (45) zet automatische ondertitels aan in een videogesprek. De naam van een collega komt er steeds verkeerd uit.
Zich ergeren en ze uitzetten.
Ondertitels worden voorspeld uit geluid. Een zeldzame naam zat in weinig voorbeelden. Dus kiest de voorspeller een gewoon woord dat erop lijkt.
Ze aanlaten, en weten dat namen en vakjargon de zwakke plek zijn. Die schrijf je zelf op.
Je gebruikt waar de voorspeller goed in is. En je vangt op waar hij slecht in is.
Casus 3Meer van hetzelfde
Ria (66) keek een paar filmpjes over tuinieren. Nu laat haar video-app bijna alleen nog tuinieren zien.
Denken dat de app niks anders heeft.
De app voorspelt wat ze hierna kijkt, op basis van wat ze net keek. Dus laat hij daar meer van zien.
Af en toe bewust iets anders opzoeken.
Nieuwe keuzes zijn nieuwe voorbeelden. De voorspellingen gaan mee.
Per situatie
Zoekmachines, vertaalapps, spellingcontrole en ondertitels zijn voorspellers. Ze helpen veel. Maar voor je huiswerk ben jij verantwoordelijk voor wat je inlevert. Controleer wat ze voorstellen.
In veel werkprogramma's zit een voorspeller: zoeken in je bestanden, voorgestelde antwoorden, spamfilters, automatische notulen. Zoek uit welke tools je organisatie gebruikt, en wat ze mogen zien.
Je thermostaat, tv, winkelapps en spraakassistent leren van wat jullie thuis doen. Handig. Maar het betekent ook dat ze gegevens over je bewaren. Kijk in de instellingen wat je erover kunt vinden.
Mythes en valkuilen
| Bewering | Klopt het? | Waarom |
|---|---|---|
| Ik gebruik geen AI | Waarschijnlijk niet waar | Zoeken, spamfilters, gezichtsherkenning en aanbevelingen zijn AI. De meeste mensen gebruiken het elke dag. |
| AI kwam pas met chatbots | Nee | De voorbeelden op deze pagina zijn ouder dan de chatbots van nu. |
| Aanbevelingen laten zien wat het best is | Nee | Ze laten zien waar mensen zoals jij op klikten. Dat is niet hetzelfde als het best. |
| AI-apps luisteren alles af wat je zegt | Niet nodig | Wat je klikt, kijkt en koopt, is vaak genoeg voor een voorspelling. |
Samenhang
Lees eerst
- Soorten AIde vier gereedschappen in de kist.
Hierna
- Mythes over AIwat AI niet is.
Verwant
- AI in je appsde AI in Office, Google en je telefoon.
Bronnen
- overheidEuropean Parliament. What is artificial intelligence and how is it used?.AI in het dagelijks leven: aanbevelingen in webwinkels, zoeken op internet, digitale assistenten, vertalen, slimme thermostaten, veiligheid in auto's, beveiliging tegen hackers.
- uitlegGoogle for Developers. What is Machine Learning?.Machine learning traint software, een model, om uit data voorspellingen te doen in plaats van met regels die iemand opschreef. Vier soorten: met voorbeelden met antwoord, zonder antwoord, met beloning, en generatieve AI. Voorbeelden: spam, katten op foto's, het weer.
- onderzoekRadford e.a. (2022). Robust Speech Recognition via Large-Scale Weak Supervision.Een model voor spraakherkenning, getraind op 680.000 uur geluid van internet, schrijft gesproken tekst bijna zo goed uit als mensen.
Toets
Je krijgt 5 vragen over de hele pagina. Heb je er 4 goed, dan beheers je het onderwerp.
Over de tools in deze cursus. Elke tool staat er op dezelfde manier in, op alfabet, zonder aanrader. Namen, prijzen en functies veranderen vaak: de site van de maker heeft altijd gelijk. Deze site is gemaakt met hulp van Claude, een van de tools die hier staan.