AI en de samenleving
AI verandert niet alleen je huiswerk of je werk. Het roept grotere vragen op. Is het eerlijk? Wat gebeurt er met banen? Hoeveel energie kost het? Van wie is waar het van leerde? En welke regels gelden er? Net als toen de auto kwam. Je leert de grote vragen, en wat we er nu van weten.
Eerst even gokken
Is een AI-systeem vanzelf eerlijk, omdat een computer geen mening heeft? Gok maar.
Wat verandert AI in de samenleving?
Eerst het hele verhaal. AI komt steeds meer in werk, school en het dagelijks leven. Dat roept grote vragen op over eerlijkheid, banen, energie en auteursrecht. Overheden maken regels, en onderzoekers zijn het niet over alles eens.
Denk aan toen de auto kwam. Hij veranderde hoe mensen werkten en leefden. Hij had brandstof nodig. En er kwamen verkeersregels, want een snelle machine op de weg raakt iedereen.
- Eerlijkheid. Commerciële gezichtssystemen raadden vaak het verkeerde geslacht bij vrouwen met een donkere huid. Tot 34,7% van de keren. Bij mannen met een lichte huid was dat hooguit 0,8%.
- Werk. Volgens de ILO geldt dit voor één op de vier werkenden. Generatieve AI raakt een deel van hun werk. Kantoorbanen het meest.
- Energie. Datacenters gebruikten in 2024 zo'n 1,5% van alle stroom op de wereld. Het IEA verwacht dat het in 2030 meer dan het dubbele is, vooral door AI.
- Auteursrecht. In de EU moeten makers van grote AI-modellen een beleid voor auteursrecht hebben. Ook moeten ze hun modellen beschrijven.
- Regels. De Europese AI-verordening deelt AI in vier risiconiveaus in. Sommige toepassingen zijn verboden, zoals mensen een sociale score geven.
Wat AI betekent voor banen, staat nog niet vast.
- Banen veranderen vooral. De ILO denkt dat de meeste banen veranderen, en niet verdwijnen. AI neemt taken over, geen hele banen.
- Sommigen gaan erop achteruit. Het IMF zegt dat bijna 40% van de banen met AI te maken krijgt. Ongeveer de helft heeft er voordeel van. Voor de andere helft is er misschien minder werk. In de meeste scenario's groeit de ongelijkheid.
Wat doet de voorspeller?
De voorspeller leert van data, en geeft door wat erin zit. Dat is de regel.
Meer van één groep in de trainingsdata? Dan voorspelt hij beter voor die groep. Google schrijft dat modellen de vooroordelen uit hun data overnemen. Zo werden de gezichtssystemen minder nauwkeurig voor sommige mensen.
Trainen kost ook veel rekenkracht. Daar gaat de energie naartoe. En de trainingstekst is door mensen geschreven. Daar komt de vraag over auteursrecht vandaan.
En de voorspeller bepaalt niet wat eerlijk is. Dat doen mensen. Daarom zijn er regels.
AI is net de auto: handig, maar hij heeft brandstof en verkeersregels nodig. De voorspeller geeft door wat in zijn data zit, dus mensen blijven verantwoordelijk.
Probeer het zelf
Acht feiten over AI en de samenleving. Bij welke grote vraag horen ze?
Alles draait in je browser. Wat je intypt, gaat nergens heen.
Uit de praktijk
Drie mensen komen AI tegen in de samenleving.
Casus 1De studiekeuze
Amir (17) wil op een kantoor werken. Een vriend zegt dat AI alle kantoorbanen overneemt.
In paniek raken, of het negeren.
Kantoorbanen krijgen het meest met AI te maken. Maar experts zijn het oneens over het effect. De ILO verwacht dat de meeste banen veranderen, niet verdwijnen.
Bij zijn plan blijven. Leren werken met AI, en zijn eigen vaardigheden blijven opbouwen.
Hij is klaar voor een baan die verandert, zonder paniek.
Casus 2De sollicitaties
Sofie (34) werkt op de afdeling HR. Haar bedrijf wil sollicitaties laten sorteren door AI.
Erop vertrouwen dat een computer neutraal is.
Modellen nemen de vooroordelen uit hun data over. Gezichtssystemen waren voor sommige groepen veel minder nauwkeurig.
Vragen hoe het systeem is getest voor verschillende groepen. Zorgen dat een mens de laatste keuze maakt.
Sollicitanten worden beoordeeld op wat ze kunnen, niet op patronen in oude data.
Casus 3De chat met de klantenservice
Henk (66) chat met de klantenservice. De antwoorden komen heel snel. Hij vraagt zich af of het een mens is.
Gokken, en onzeker blijven.
Gokken is lastig. Chatbots klinken als mensen.
Zoeken naar een melding, of het vragen. Volgens de Europese AI-verordening moet je weten dat je met een chatbot praat.
Hij kent zijn rechten, en weet met wie hij praat.
Per situatie
Praat erover in de klas. Is AI eerlijk? Wie moet de regels maken? Over banen is er geen één goed antwoord, maar er zijn wel feiten.
Beoordeelt AI mensen op je werk, zoals sollicitanten of klanten? Vraag hoe het is getest, en wie de laatste keuze maakt.
Praat erover aan tafel. Waarvoor gebruik je AI? Wat vind je eerlijk? Welke regels vind je belangrijk?
Mythes en valkuilen
| Bewering | Klopt het? | Waarom |
|---|---|---|
| Een computer is altijd eerlijk | Nee | Modellen nemen de vooroordelen uit hun data over. |
| AI neemt alle banen over | Experts zijn het oneens | De ILO verwacht dat de meeste banen veranderen. Het IMF waarschuwt dat sommigen erop achteruitgaan. |
| AI kost bijna geen energie | Nee | Datacenters gebruiken zo'n 1,5% van alle stroom op de wereld, en dat groeit. |
| Voor AI zijn er geen regels | Nee | De Europese AI-verordening deelt AI in naar risico en verbiedt sommige toepassingen. |
Samenhang
Lees eerst
- AI op school en op je werkde regels waar je leert en werkt.
Hierna
- Een tool kiezenhet kompas, om het allemaal toe te passen.
Verwant
- Training en de kennisdatumwaar de data van de voorspeller vandaan komt.
Bronnen
- onderzoekBuolamwini en Gebru (2018). Gender Shades: Intersectional Accuracy Disparities in Commercial Gender Classification.Commerciële gezichtssystemen zaten bij vrouwen met een donkere huid tot 34,7% van de keren fout over het geslacht, bij mannen met een lichte huid hooguit 0,8%.
- uitlegGoogle for Developers. LLMs: Fine-tuning, distillation, and prompt engineering.Een basismodel is een begin, geen af product; bijtrainen op voorbeelden voor één taak maakt het beter. Een prompt verandert het antwoord, niet het model. Modellen nemen de vooroordelen uit hun data over en kosten veel rekenkracht.
- onderzoekGmyrek e.a. (ILO) (2025). Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure.Eén op de vier werkenden op de wereld heeft een baan waar generatieve AI iets mee kan. Kantoorbanen het meest. Het meest waarschijnlijk is dat banen veranderen, niet verdwijnen.
- organisatieKristalina Georgieva (IMF). AI Will Transform the Global Economy. Let's Make Sure It Benefits Humanity..Bijna 40% van de banen op de wereld krijgt met AI te maken, in rijke landen zo'n 60%. Ongeveer de helft heeft er voordeel van; voor de andere helft is er misschien minder werk. In de meeste scenario's wordt de ongelijkheid groter.
- organisatieInternational Energy Agency. Energy and AI: Executive summary.Datacenters gebruikten in 2024 zo'n 1,5% van alle stroom op de wereld. Dat wordt in 2030 meer dan het dubbele, vooral door AI.
- overheidEuropean Commission. The General-Purpose AI Code of Practice.Makers van grote AI-modellen moeten een beleid hebben om de Europese auteurswet te volgen, en moeten hun modellen beschrijven.
- overheidEuropean Commission. AI Act.De Europese AI-verordening deelt AI in vier risiconiveaus in. Sommige toepassingen zijn verboden, zoals mensen een sociale score geven. Je moet weten dat je met een chatbot praat, en deepfakes moeten een label krijgen. Regels over AI-geletterdheid gelden sinds 2 februari 2025.
Toets
Je krijgt 5 vragen over de hele pagina. Heb je er 4 goed, dan beheers je het onderwerp.
Over de tools in deze cursus. Elke tool staat er op dezelfde manier in, op alfabet, zonder aanrader. Namen, prijzen en functies veranderen vaak: de site van de maker heeft altijd gelijk. Deze site is gemaakt met hulp van Claude, een van de tools die hier staan.