Wat is AI?
Je telefoon raadt je volgende woord, en niemand heeft hem dat woord geleerd. Dat is AI in het kort. Het leert patronen uit voorbeelden, en het voorspelt.
Eerst even gokken
Twee vragen. Fout gokken bestaat nog niet.
Wat is AI?
Eerst het hele verhaal. AI is software die leerde van voorbeelden in plaats van regels. Uit die voorbeelden haalde het patronen. Met die patronen voorspelt het wat het meest waarschijnlijk komt.
Je kent het al. Je typt "Tot" op je telefoon, en hij stelt morgen voor. Je mail zet een reclame voor goedkope horloges in de spam. Een streamingdienst laat je een film zien die je echt leuk vindt.
Voor geen van deze dingen schreef iemand een regel. Niemand zei tegen je telefoon: "Na tot, stel morgen voor." De telefoon zag miljoenen berichten. In heel veel daarvan kwam na tot het woord morgen. Dus dat is zijn beste gok.
Daar zit het verschil.
- Gewone software volgt regels. Een mens schrijft ze op. "Boven de 50 euro is de bezorging gratis." De computer doet precies dat, elke keer.
- AI leert van voorbeelden. Je laat het heel veel mails zien, met spam en geen spam erbij. Het vindt zelf de patronen. Daarna voorspelt het voor een nieuwe mail die het nog nooit zag.
Het deel dat de patronen leerde, heet een model. Zie het als een grote verzameling geleerde patronen, verpakt in software.
AI staat voor artificial intelligence, kunstmatige intelligentie. Die naam is ouder dan de techniek die je nu gebruikt. Hij klinkt als een denkende machine. Maar de AI in je telefoon, je mail en je chatbot denkt niet. Hij voorspelt.
AI leert patronen uit voorbeelden, en voorspelt dan wat het meest waarschijnlijk komt.
Een eerste kleine stap: let vandaag eens op de woorden die je telefoon voorstelt. Elk voorstel is een voorspelling.
Wat doet de voorspeller?
In deze cursus noemen we AI de voorspeller. Met dat ene idee snap je bijna alles.
De regel: de voorspeller geeft het antwoord dat het best paste bij zijn voorbeelden. Niet het antwoord dat klopt. Niet het antwoord dat jij wilt. Het antwoord dat in het patroon past.
Een voorbeeld. Je typt "Ik ben er over vijf". Je telefoon stelt minuten voor. Meestal klopt dat. Maar misschien bedoelde je vijf uur. De telefoon weet niet wat jij bedoelt. Hij weet alleen wat er meestal komt.
Daarom zit AI vaak goed, en soms vreemd fout. Lijkt jouw situatie op de voorbeelden, dan is de voorspelling goed. Is hij ongewoon, dan kan de voorspelling missen.
Dat geldt voor elke soort AI:
- Een spamfilter voorspelt: is deze mail spam?
- Een foto-app voorspelt: staat er een kat op deze foto?
- Een chatbot voorspelt: welk woord komt hierna in het antwoord?
Probeer het zelf
Sommige programma's volgen regels die een mens schreef. Andere leerden van voorbeelden. Zie jij het verschil?
Alles draait in je browser. Wat je intypt, gaat nergens heen.
Uit de praktijk
Drie mensen komen AI tegen zonder het zo te noemen. De voorspeller legt uit wat er gebeurt.
Casus 1Het rare voorstel
Sem (11) appt zijn oma: "Bedankt voor de mooie". Zijn telefoon stelt dag voor. Hij wilde trui schrijven.
Denken dat de telefoon dom is. Of juist dat hij je kent.
Hij is geen van beide. Hij voorspelde het woord dat in zijn voorbeelden het vaakst volgde. Bedankt voor de mooie dag komt veel voor. Trui niet.
Zie het voorstel voor wat het is: een gok. Past hij, neem hem. Past hij niet, typ je eigen woord.
Jij blijft de baas. De voorspeller helpt je sneller typen, maar hij bepaalt niet wat je zegt.
Casus 2De mail in de spam
Fatima (34) werkt op kantoor. Een belangrijke mail van een nieuwe klant belandt in haar spam.
Denken dat iemand een regel heeft ingesteld tegen die klant.
Niemand deed dat. Het spamfilter voorspelde spam. De mail leek op de spam waar het van leerde. Een nieuw adres, een link, het woord aanbieding.
Markeer hem als geen spam, en zet de klant in je contacten. Kijk af en toe in je spammap.
De voorspeller kent alleen zijn voorbeelden. Een nieuwe klant lijkt daar nog niet op. Dus let jij even op.
Casus 3"Hij weet wat ik leuk vind"
Henk (68) is verbaasd. Zijn streamingdienst stelt een film over zeilen voor. Zijn grote hobby.
Denken dat de app meeluistert, of hem persoonlijk kent.
Dat hoeft niet. Henk keek drie documentaires over zeilen. Mensen die die keken, vonden deze film vaak ook mooi. Dus voorspelde de app dat Henk dat ook zou doen.
Weten dat wat je kijkt, bepaalt wat je daarna ziet. Wil je iets anders? Zoek het zelf op.
De voorstellen voelen niet meer als bespieden. Het zijn voorspellingen uit je eigen kijkgedrag.
Per situatie
Spellingcontrole, vertaalapps en chatbots zijn allemaal voorspellers. Ze zitten vaak goed. Maar ze voorspellen wat meestal past, niet wat je juf of docent vroeg. Lees wat ze voorstellen voordat je het gebruikt.
Veel programma's op je werk hebben nu AI erin: mail, spreadsheets, de klantenservice. Sorteert, adviseert of schrijft zo'n programma iets? Dan is het een voorspelling. Vraag je af: van welke voorbeelden leerde het? Lijken die op mijn situatie?
Je telefoon, je tv, je slimme speaker en je bank-app gebruiken AI. Zie je het als voorspeller, dan is het geheim eraf. Het bespiedt jou niet persoonlijk. Het leerde patronen van miljoenen mensen, en jij bent een van de voorbeelden.
Mythes en valkuilen
| Bewering | Klopt het? | Waarom |
|---|---|---|
| AI is een robot | Nee | De meeste AI is software, in je telefoon of op een server. Je ziet het nooit. |
| AI is gloednieuw | Nee | Spamfilters en woordvoorstellen gebruiken het al jaren. Chatbots zijn alleen de nieuwste soort. |
| Iemand heeft elk antwoord geprogrammeerd | Nee | Niemand schreef de antwoorden. Het model leerde patronen uit voorbeelden en voorspelt daarmee. |
| AI snapt wat je bedoelt | Nee | Het voorspelt wat er meestal komt. Vaak is dat wat je bedoelt, maar niet altijd. |
Samenhang
Hierna
- Hoe AI leertwaar de patronen vandaan komen, en wat een model is.
- Taalmodellende voorspeller achter elke chatbot.
Verwant
- AI om je heenwaar je AI elke dag tegenkomt.
Bronnen
- uitlegGoogle for Developers. What is Machine Learning?.Machine learning traint software, een model, om uit data voorspellingen te doen in plaats van met regels die iemand opschreef. Vier soorten: met voorbeelden met antwoord, zonder antwoord, met beloning, en generatieve AI. Voorbeelden: spam, katten op foto's, het weer.
- overheidEuropean Parliament. What is artificial intelligence and how is it used?.AI in het dagelijks leven: aanbevelingen in webwinkels, zoeken op internet, digitale assistenten, vertalen, slimme thermostaten, veiligheid in auto's, beveiliging tegen hackers.
Toets
Je krijgt 5 vragen over de hele pagina. Heb je er 4 goed, dan beheers je het onderwerp.
Over de tools in deze cursus. Elke tool staat er op dezelfde manier in, op alfabet, zonder aanrader. Namen, prijzen en functies veranderen vaak: de site van de maker heeft altijd gelijk. Deze site is gemaakt met hulp van Claude, een van de tools die hier staan.