Tekst en chat
Een chatbot kan schrijven, uitleggen, vertalen en ideeën bedenken. Zie het als een kladversie. Hij schrijft de eerste versie, jij maakt hem af. Je leert vier stappen voor een kladversie waar je wat mee kunt.
Eerst even gokken
Je typt "schrijf een mail aan mijn verhuurder" in een chatbot. Wordt de mail goed? Gok maar.
Wat kan een chatbot met tekst?
Eerst het hele verhaal. Een chatbot voorspelt tekst, dus tekst is waar hij het best in is. Hij kan schrijven, uitleggen, vertalen en ideeën bedenken. Wat hij schrijft is een kladversie, niet de definitieve tekst.
Denk aan een kladversie. Die is snel, en je bent op gang. Maar zo lever je hem niet in. Je leest hem, verbetert hem, en maakt hem van jou.
Google zet op een rij wat taalmodellen doen. Ze schrijven zinnen, alinea's of gedichten. Ze beantwoorden vragen, vertalen, en voeren een gesprek.
- Schrijven. Een brief, een uitnodiging, een verhaal, een speech.
- Uitleggen. "Leg fotosynthese uit alsof ik tien ben." En dan doorvragen.
- Vertalen. Een tekst van Nederlands naar Engels, of andersom.
- Ideeën. Tien namen voor een club, vijf ideeën voor een verjaardag.
Wat ze alle vier gemeen hebben: je krijgt een kladversie. Google schrijft er ook bij dat de voorspellingen vaak fouten bevatten. Jij bent dus de redacteur.
Wat doet de voorspeller?
De voorspeller gaat verder met wat op het whiteboard staat. Dat is de regel.
Een korte vraag geeft hem weinig houvast. "Schrijf een mail aan mijn verhuurder" kan honderd verschillende mails worden. Vriendelijk of boos? Over een lekkage of over de huur? De voorspeller vult de gaten met wat het vaakst voorkomt. Dat is meestal saai.
Een vraag met details geeft hem meer om mee te werken. Wie je bent, wat er gebeurde, wat je wilt, en hoe lang. Dan passen de meest waarschijnlijke woorden bij jouw situatie.
Het eigen advies van Google over prompts zegt hetzelfde. Geef duidelijke, precieze instructies. Voeg de informatie toe die het model nodig heeft. Zeg welke vorm je wilt. En reken erop dat je het een paar keer moet proberen.
Hoe meer je op het whiteboard zet, hoe beter de kladversie past. En het blijft een kladversie.
Probeer het zelf
Drie taken, twee manieren om het te vragen. Welke vraag geeft de voorspeller meer om mee te werken?
Alles draait in je browser. Wat je intypt, gaat nergens heen.
Hoe krijg je een goede kladversie?
Vier stappen. Probeer ze vandaag op iets kleins, zoals een berichtje aan een vriend.
Zeg wat je wilt
Noem de taak, voor wie het is, en hoe lang. Dus niet alleen "een mail aan mijn verhuurder". Beter: een korte, beleefde mail over de kraan die al een week lekt.
Geef context en een voorbeeld
Zet erbij wat de voorspeller niet kan weten. Je situatie, de feiten, eerdere berichten. Heb je een voorbeeld van de stijl die je wilt? Plak het erbij. Google raadt voorbeelden in je prompt aan.
Zeg welke vorm je wilt
Een lijstje, een tabel, drie zinnen, een brief. Onder de 100 woorden. In eenvoudige taal. Google noemt dit de vorm van het antwoord.
Verbeter in rondes
Het eerste antwoord is zelden meteen goed. Zeg wat er anders moet. Korter, vriendelijker, zonder de tweede alinea. Lees daarna zelf de laatste versie, en verander wat niet bij jou past.
Uit de praktijk
Drie mensen krijgen een kladversie. De stappen maken het verschil.
Casus 1De spreekbeurt over dolfijnen
Sanne (11) moet een spreekbeurt houden over dolfijnen. Ze vraagt een chatbot: "Schrijf een spreekbeurt over dolfijnen."
Voorlezen wat eruit komt.
Het is niet haar spreekbeurt. Scholen spreken af dat AI helpt, maar je eigen werk niet vervangt. En er kunnen fouten in de feiten zitten.
Vragen: "Leg uit hoe dolfijnen slapen, voor een kind van tien." Dan doorvragen. De feiten nakijken in een boek, en de spreekbeurt zelf schrijven.
De chatbot legt uit. Sanne leert, en de spreekbeurt is van haar.
Casus 2De brief aan de gemeente
Mehmet (42) wil bezwaar maken tegen een parkeerboete. Hij vindt het lastig om formele brieven te schrijven.
Niks sturen, of een boze mail.
Zonder duidelijke brief komt het bezwaar misschien nergens.
De chatbot de feiten geven: datum, plek, waarom de boete niet klopt. Om een korte, beleefde brief vragen. Daarna elk feit nakijken, en zijn eigen gegevens invullen.
De kladversie geeft hem houvast. De feiten en het besluit blijven van hem.
Casus 3De patiëntenbrief
Esther (35) werkt bij een huisartsenpraktijk. Ze wil een patiëntenbrief in een chatbot plakken om hem te laten samenvatten.
Hem erin plakken. Het scheelt tijd.
De Autoriteit Persoonsgegevens kreeg precies zulke meldingen: patiëntgegevens in een chatbot getypt. Dat telt als een datalek.
Alleen tools gebruiken die haar werkgever voor patiëntgegevens heeft goedgekeurd. Of eerst alle persoonsgegevens eruit halen.
De gegevens van de patiënt blijven waar ze horen.
Wanneer juist niet
- Gebruik hem niet als bron voor feitenVoorspellingen bevatten vaak fouten.Laat hem schrijven en uitleggen, en kijk feiten na in een bron.
- Lever zijn werk niet in als het jouweHij helpt, maar vervangt jou niet.Gebruik hem voor ideeën en feedback, schrijf het zelf, en zeg dat je AI gebruikte.
- Plak geen privégegevensNamen, adressen, medische gegevens of klantgegevens.Laat ze weg, of gebruik een tool die daarvoor is goedgekeurd.
Per situatie
Gebruik alleen de tools die je school toestaat, en zeg wanneer je AI gebruikte. Vraag hem om uitleg, om je te overhoren, of om feedback op je tekst. Zelf schrijven is hoe je leert.
Kladversies van mails, verslagen en teksten schelen tijd. Kijk elk feit en elk getal na. Gegevens van klanten of patiënten? Plak ze alleen in een tool die je werkgever heeft goedgekeurd.
Een brief aan de gemeente, een klacht, een uitnodiging, een recept. Geef de details, en vraag om de vorm die je wilt. Lees het voordat je het verstuurt.
Mythes en valkuilen
| Bewering | Klopt het? | Waarom |
|---|---|---|
| Een korte vraag is genoeg | Meestal niet | De voorspeller vult gaten met wat vaak voorkomt. Details laten het passen. |
| Het eerste antwoord is het beste | Nee | Verbeteren in rondes is normaal. Google zegt dat ook. |
| Schrijft hij het, dan klopt het | Nee | Voorspellingen bevatten vaak fouten. Jij bent de redacteur. |
| AI gebruiken voor huiswerk is altijd spieken | Nee | Veel scholen staan het toe als hulp, als je er open over bent en je eigen werk doet. |
Samenhang
Lees eerst
- Van model naar assistentde lagen achter de chatbot.
Hierna
- Beeldplaatjes maken en bewerken met AI.
Verwant
- Een goede promptmeer over de goede vraag stellen.
Bronnen
- uitlegGoogle for Developers. LLMs: What's a large language model?.Een taalmodel voorspelt het volgende token, als een heel grote autocorrectie. Een token is een woord, een deel van een woord of één teken. Trainen kost enorm veel tekst. Voorspellingen bevatten vaak fouten.
- documentatieGoogle AI for Developers. Prompt design strategies.Het model kiest het volgende token met een beetje toeval, ingesteld met de 'temperatuur'. Laag: vaker hetzelfde. Hoog: meer verschillende antwoorden. Advies voor prompts: geef duidelijke en precieze instructies, geef context, zet er een paar voorbeelden bij, zeg welke vorm je wilt. Niet wat je verwachtte? Zeg het anders; een goede prompt kost vaak een paar pogingen.
- organisatieKennisnet. Schoolafspraken over het gebruik van generatieve AI.Principes voor scholen: de mens centraal, alleen tools die de school goedkeurde, open zijn over AI-gebruik, AI helpt maar vervangt nooit je eigen werk, privacy beschermen. Onder de 13 alleen met een volwassene.
- overheidAutoriteit Persoonsgegevens. Caution: use of AI chatbot may lead to data breaches.De Autoriteit Persoonsgegevens kreeg meldingen van datalekken: een medewerker van een huisartsenpraktijk typte patiëntgegevens in een chatbot, een medewerker van een telecombedrijf een bestand met adressen. De meeste bedrijven achter chatbots bewaren alles wat je intypt. (Nagekeken via een zoekmachine.)
Toets
Je krijgt 7 vragen over de hele pagina. Heb je er 5 goed, dan beheers je het onderwerp.
Over de tools in deze cursus. Elke tool staat er op dezelfde manier in, op alfabet, zonder aanrader. Namen, prijzen en functies veranderen vaak: de site van de maker heeft altijd gelijk. Deze site is gemaakt met hulp van Claude, een van de tools die hier staan.